W transakcjach fuzji i przejęć rzadko istnieją proste decyzje. Każda z nich jest wynikiem złożonego splotu analiz finansowych, negocjacji, strategii i oceny ryzyk. Jednym z najbardziej niedocenianych, a jednocześnie kluczowych elementów tego procesu jest prawidłowy podział ról i odpowiedzialności pomiędzy doradców a zarządy spółek.

W ostatnich latach rynek wielokrotnie mierzył się z pytaniem, czy doradca prawny może — lub powinien — odpowiadać za skutki decyzji biznesowych. Doświadczenia te pozwalają dziś precyzyjniej zdefiniować sytuacje, w których rola prawników się kończy, a zaczyna odpowiedzialność menedżerska.

1. Transakcje M&A to decyzje biznesowe – nie prawnicze
Choć proces M&A obfituje w kwestie prawne, sama decyzja o przejęciu, inwestycji czy sprzedaży należy wyłącznie do spółki. Zarząd (lub właściciele) odpowiada za:

• ocenę zasadności strategicznej,
• porównanie wartości transakcji z jej ceną,
• akceptację ryzyk rynkowych, finansowych i operacyjnych,
• podejmowanie decyzji w warunkach niepewności.

Prawo nie gwarantuje powodzenia transakcji. Może jedynie stworzyć ramy, w których ryzyko jest podejmowane świadomie i zgodnie z przepisami.

2. Czego naprawdę dotyczy doradztwo prawne?
Doradca prawny w transakcji M&A:

• identyfikuje i opisuje ryzyka prawne,
• projektuje strukturę transakcyjną i jej zabezpieczenia,
• przygotowuje i negocjuje dokumentację,
• czuwa nad zgodnością działań stron z prawem,
• pomaga przenieść uzgodnienia biznesowe na język prawny.

Doradca nie wycenia aktywów, nie ocenia efektywności inwestycji, nie zarządza spółką i nie odpowiada za jej wybory strategiczne. To nie jest ucieczka od odpowiedzialności — to warunek przejrzystości procesu. Im klarowniejsze role, tym większe bezpieczeństwo obrotu.

3. Kryminalizacja decyzji gospodarczych – zjawisko groźne dla rynku
Zbyt szeroka interpretacja odpowiedzialności menedżerów oraz doradców doprowadziła w ostatnich latach do zjawiska, które coraz częściej nazywa się kryminalizacją decyzji gospodarczych.
Pojawia się ono wtedy, gdy:

• błędną prognozę rynkową traktuje się jak nadużycie,
• ekonomiczne ryzyko myli się z naruszeniem prawa,
• analiza ex post wypiera realia, które obowiązywały w chwili transakcji,
• „szukanie winnych” staje się ważniejsze niż analiza przyczyn rynkowych.

Takie podejście prowadzi do nadmiernie defensywnego zarządzania. A rynek kapitałowy nie rozwija się dzięki unikaniu decyzji — lecz dzięki ich podejmowaniu.

4. Dlaczego audyt nie oznacza błędu?
Ostatnie lata przyniosły wzrost intensywności audytów, kontroli i postępowań dotyczących dużych transakcji. To naturalne w dojrzałych gospodarkach.
Kluczowe jest jednak zrozumienie, że:

• audyt jest analizą, nie aktem oskarżenia,
• kontrola nie przesądza o wystąpieniu naruszeń,
• złożone decyzje nie dają się łatwo ocenić prostymi kategoriami: „słuszna”, „niesłuszna”.

Właśnie dlatego rynek dziś mocniej akcentuje znaczenie stabilnego nadzoru regulacyjnego i jasnych standardów oceny transakcji. Tylko one ograniczają ryzyko nadinterpretacji i zapewniają przewidywalność.

5. Nowe podejście: doradztwo a odpowiedzialność – wreszcie rozdzielone
Wnioski, które można wyciągnąć z doświadczeń ostatnich lat, są zaskakująco konstruktywne:

• odpowiedzialność doradców powinna dotyczyć jakości i rzetelności ich pracy,
• odpowiedzialność menedżerów – ich decyzji i oceny biznesowej,
• odpowiedzialność karna – działań umyślnych lub rażąco sprzecznych z prawem.

To podejście przywraca równowagę, której rynek potrzebuje:
odwaga decyzyjna + profesjonalne doradztwo + stabilne regulacje = zdrowe środowisko transakcyjne.

6. Co z tego wynika dla przyszłych transakcji M&A?
Najważniejszą lekcją jest konieczność:

• precyzyjnego podziału ról w każdym procesie,
• dokumentowania przesłanek decyzji biznesowych,
• właściwego raportowania ryzyk prawnych,
• stosowania stabilnych i jasnych standardów nadzorczych,
• unikania ocen transakcji wyłącznie przez pryzmat niepowodzenia gospodarczego.

Uczestnicy rynku mogą dziś lepiej niż kiedykolwiek oddzielić to, co jest ryzykiem gospodarczym, od tego, co jest naruszeniem prawa. To dobra wiadomość dla inwestorów, doradców i menedżerów. I dla całej gospodarki.

7. Jak możemy pomóc?
Profesjonalne doradztwo prawne w transakcjach M&A polega nie tylko na analizie dokumentów, ale na kompleksowym wsparciu całego procesu decyzyjnego. Nasza rola to zapewnienie bezpieczeństwa prawnego, klarowności i przewidywalności – tak, aby zarząd mógł podejmować decyzje biznesowe w oparciu o pełną i rzetelną informację.
W praktyce wspieramy klientów poprzez:

• strukturyzację transakcji – dobór modelu prawnego odpowiadającego celom biznesowym,
• due diligence prawne – identyfikację ryzyk oraz wskazanie sposobów ich mitygacji,
• negocjacje dokumentacji – zabezpieczenie interesów klienta zgodnie ze standardami rynkowymi,
• analizę regulacyjną – ocenę obowiązków informacyjnych, zgłoszeń do organów czy konsekwencji nadzorczych,
• komunikację z instytucjami finansowymi i nadzorczymi, gdy wymaga tego charakter transakcji,
• wsparcie po transakcji – wdrażanie mechanizmów wykonania umów, rozliczeń i warunków odroczonych.

Pracujemy tak, aby granica między doradztwem prawnym a decyzją biznesową była jasna – a nasz klient miał pewność, że podejmuje decyzje świadome, właściwie udokumentowane i zgodne z prawem.